Upscaler Nedir ? Deinterlacer Nedir?
Önsöz:

Konuyu uzatıp canınızı sıkmak istemiyorum, teknik bilgiyi verip geçecektim. Ama vicdanım elvermedi, bazı değerlerin kaybolmaması unutulmaması gerektiğine inanıyorum. O yüzden pazar gecesi bu geç saatte yazabildiğim kadarıyla yazacağım.

Uzun mesaj olacak özür dilerim şimdiden.

A) Türkiye Uydu Piyasası Gerçekleri:

Bu mesajı yazdığım 4 Kasım 2012 günü itibariyle, aşağıdaki acı gerçekler sözkonusudur; dilerim sorumluluk sahibi olanlar bu duruma bir önlem alır, bazı şeyler değişir.

1) Şu anda, türkiye uydu alıcısı pazarında, %80-85 oranında SD ( Standart Definition ) ve ucuz ( 50TL ve altı civarına son kullanıcıya satılan ) modeller satılmaktadır. Bu cihazlarla HD yayınlar izlenememektedir.

2) 2012 yılına gelmiş olmamıza rağmen, 380 TV kanalı bulunduran Turksat uydusunda, FTA HD kanal sayısı sadece 5-6 tanedir.
Ulusal kanallardan HD yayın yapanların birçoğu, şifreli ve ücretli olarak platformlara dahil olmaktadır.Yani bu kanalları yasal yollardan izleyebilmeniz için aylık ücret ödenmesi gerekmektedir.

3) Piyasanın geri kalan %15'lik bölümünün %13'ü, ALI-SunPlus-Mstar gibi LINUX İŞLETİM SİSTEMİNE SAHİP OLMAYAN HD ürünlerden oluşmaktadır.

4) Piyasanın %2'lik bölümü, LINUX HD ürünlerden oluşmaktadır ( Buradaki veriler yaklaşık değerlerdir ).

5) Yani, Türkiye'deki son kullanıcıların %98'i için Fiyat, diğer tüm parametrelerden daha büyük öncelik arzetmektedir.

6) 10 yıllık tecrübemle, çok rahatlıkla söyleyebilirim ki, son kullanıcıların büyük kısmı, bir elektronik ürünü satın almadan önce yeterince incelememektedir. Ürünü satın aldıktan sonra, bir sorun yaşayınca şikayet etmektedirler.

7) Türkiyede Iphone sahibi olanların büyük bir kısmı, evlerinde 50TL'lik uydu alıcısı kullanmaktadırlar. Hatta bu durum o kadar ileri gitmiştir ki, Electroworld, MEdiaMarkt, Saturn, Vatan Bilgisayar gibi elektro marketlerin satış elemanları, son model LED TV alanlara, HD uydu alıcısı önermek yerine, işte bu 50TL'lik ürünleri önermektedirler.

8) Yukarda saydığım sebeplerden ötürü, uydu alıcısı üreticisi olan firmalar da, mecburen, kalite yerine fiyata dayalı bir iş modeli benimsemiş durumdadırlar ( Birkaç firma hariç )

================================================== =======

B) Görüntü Kalitesi Tartışmaları:

1) Görüntü kalitesi tartışmaları, sadece Türkiye'de değil, tüm dünyada vardır; ama Türkiye'deki tartışmaların bilimsellik kalitesi yerlerde sürünmektedir. Hiçbir ölçülebilir veriye dayanmayan, ampirik fikirlerle öne sürülen, rasyonel bir yaklaşıma sahip olamayan yorumlardan ibarettir.

Örnek: Şu cihazı taktım o daha güzel gösteriyor.


2) Türkiye uydu alıcısı piyasasında, ne üretici firmaların, ne de satıcıların büyük bir kısmının; başlıkta kullandığım kelimelerin ne olduğundan bile haberi yoktur. Hal böyle olunca, son kullanıcıların milyonda biri bile, bu kelimelerin ne anlama geldiğini bilmemektedirler.

Örnek: O cihazın işlemcisi yetmiyor kardeş. Sen bunu al bu daha güzel gösteriyor.

3) Türkiye uydu alıcısı piyasasında, üretici firmaların %98'inde, lisans eğitimine sahip mühendis istihdamı bile sözkonusu değildir. Bu firmaların büyük kısmı ticaret amaçlı olarak kurulmuştur, ve amaca uygun olarak devam etmektedirler. Bu nedenle, görüntü kalitesi testlerini geçtim; iyi bir görüntü kalitesinin ne olduğunu, nasıl elde edileceğini bile bilen kişi sayısı çok azdır.

4) Aşağıda anlatacağım teknik hususlar ve görüntü kalitesini etkileyen parametrelerin en önemlilerinden birisi kullanılan izleme aracıdır ( CRT TV, LCDTV, LEDTV, PlasmaTV, Projeksiyon...vs). Uydu piyasasında olduğu gibi, bu piyasada da, son kullanıcıların 1 numaralı önceliği fiyat olduğu için, malesef en çok satılan TV'ler, genellikle görüntü kalitesi en kötü TV'lerdir ( Panel kalitesi, decoder kalitesi...vs)

=======================

C) Görüntü Kalitesini etkileyen parametreler:

1) Kaynak ( Yayının veya Ortam dosyasının kendisi )
a) Çözünürlük ( HD mi SD mi? 576i, 720p, 1080i ? )
b) BITRATE ( Saniyede kaç bit veri içeriyor? )
c) Aydınlatma, kullanılan kamera kalitesi, ortam...

2) İzleme aracı:
a) Türü: Tüplü CRT TV, LCD, LED, Plasma, Projeksiyon...vs
b) Doğru ayarların seçilmiş olması

3) Ara ekipman ( Uydu Alıcı, VCD/DVD/BluRay, PS, Bilgisayar, MedyaOynatıcı...vs)

4) Bağlantı :
a) Türü: RCA, SCART, Component, HDMI / DVI
b) Kablo Kalitesi


Birçok kişiye göre, yukarıda 4 ana başlık altında topladığım maddelerden 3 nolu olan, ironik bir şekilde en önemli olan zannediliyor. Oysa gerçekte, son 10 yıldır, hem avrupada, hem uzakdoğuda, hem de türkiyede; hem kendi yaptığım hemde yapılırken şahit olduğum testlerde, 3 nolu madde, belki de en etkisiz elemandı.

Buradaki maddelerin önem derecesi, teknik bilgiye sahip olmayanlar açısından değişkenlik gösterir. Ama, bizler için, genel mühendislik notasyonuna ve uluslarası kabul gören kuruluşların seçim parametrelerine bakılacak olursa, önem sıralaması şu şekildedir:


1 nolu madde => En az %30, en fazla %60 ( TRTHD ile AkıllıTV arasındaki fark?)
2 nolu madde => En az %30, en fazla %50 ( Premium PlasmaTV ile, 15 yaşındaki Tüplü TV arasındaki fark? )
3 nolu madde => En az %5, en fazla %10 ( ???????????? )
4 nolu madde => En az %20, en fazla %30 ( TRTHD'yi SCART kablo ile seyretmekle, HDMI kabloyla seyretmek arasındaki fark ? )


==========================================

Bir örnekle başlayalım:

19-10-2009 tarihinde, X3-Turbo-HD satış rekorları kırarken, bir kullanıcının SONY BRAVIA TV ile yaptığı LOGO TESTİ:

içeriği görebilmeniz için üye olmanız gerekiyor, korkmayın üyelik ücretsiz ]

=====================================

En iyi test yöntemleri:

1) Canlı karşılaştırma:

- Bu testte, her iki cihaz sağlam bir anten tesisatına bağlanır. Bir bilgisayara 2 tane HDMI capture Kartı takılır ( Mesela Avermedia benim kullandığım ). Aynı yayınlar her iki cihazda aynı anda capture edilir. Capture edilen görüntüler karşılaştırılır.

2) Logo Testi:

- Yukarda örneği görüldüğü gibidir.

3) Bitrate testi:

- Streamplayer ile, 20Mbit üzeri test streami her iki cihaza ayrı ayrı basılır, capture kartı ile kaydedilir. Sonuçlar karşılaştırılır.

4) Colorbar testi:
- Her iki cihaza aynı colorbar basılır, capture kartı ile kaydedilir, renk - keskinlik vs karşılaştırılır.

5) Daha ileri düzey testler / bilgiler:

içeriği görebilmeniz için üye olmanız gerekiyor, korkmayın üyelik ücretsiz ]

içeriği görebilmeniz için üye olmanız gerekiyor, korkmayın üyelik ücretsiz ]

içeriği görebilmeniz için üye olmanız gerekiyor, korkmayın üyelik ücretsiz ]

içeriği görebilmeniz için üye olmanız gerekiyor, korkmayın üyelik ücretsiz ]

================================================== =======

Şimdi yukardaki 1,2,4 diye yazdığımız, ve %95 öneme sahip parametreleri geçtik, %5'in peşine düşüyoruz:

Uydu alıcısının görüntü kalitesi üzerindeki etkisi:

Yukarıda detaylarıyla yazdığım, anlatmaya çalıştığım sebeplerden ötürü, genel olarak şöyle diyebiliriz:

Evinde uydu yayını izlemek istediğinizde, görüntü kalitesinden memnun değilseniz:

%40 Yayının kendisinden,
%35 TV'nizden,
%20 bağlantı şekliniz, TV'nizin ayarlarından...vs
%5 uydu alıcınızdan şüphelenmelisiniz.

Çünkü, uydu alıcısının tüm bu zincir içerisinde, görüntü kalitesine etki edebileceği sadece 2 tane hassas parametre vardır, bunlar da upscaler ve deinterlacer performansıdır.

Upscaler Nedir?

UpScaler kelimesini türkçeye "Yukarı boyutlandırıcı" olarak çevirebiliriz.

Basitçe şu işi yapar: KANALD yayınını izliyorsunuz ( SD olanı). Artık biliyoruz ki, bu yayın orjinalinde 720x576 (en x boy) piksel boyutlarında. Ama uydu alıcınız HD, ve TV'nize HDMI ile bağlamışsınız, ve çözünürlük ayarı olarak da 1080i seçmişsiniz. Haliyle de 1080 çözünürlüğünde, Fullscreen ( tüm ekran ) görüntüleyebiliyor ???

Bu durumda, 720x576 olan görüntüyü, 1920 x 1080 boyutuna çekiştiren şey upscaler'dir.

İpucu: Akıllı kullanıcılar, upscaler olduğuna göre, downscaler ( Aşağı boyutlandırıcı ) olması gerektiğini de farketmişlerdir. Yani TRTHD kanalını 576i çözünürlüğünde de izleyebiliyoruz, değil mi

Önemli bilgi: Bütün HD uydu alıcılarında, upscaler ve downscaler mevcuttur. Ama önemli olan bunun nasıl çalıştığıdır. Yukarıda linkini verdiğim örnek, 500TL üzerinde satılan Enigma2'li, yerlere göklere sığdıramadığımız bir uydu alıcısının, 200TL'lik Linux bile olmayan cihaz karşısında nasıl çarşafladığının kanıtıdır.

=======================================

Deinterlacer Nedir?

Deinterlacer'i anlayabilmek için, önce interlace kavramını anlamak gerekir. Eğer bu linki vermemde bir sakınca yoksa: içeriği görebilmeniz için üye olmanız gerekiyor, korkmayın üyelik ücretsiz ]

Şu linkteki resimleri inceleyiniz: içeriği görebilmeniz için üye olmanız gerekiyor, korkmayın üyelik ücretsiz ]

Bu resimlerin anlamı şu. KANALD 576i yayın yapar, veya TRTHD 1080i yayın yapar. burdaki i harfi interlaced kelimesini kısaltmak için yapılmıştır.

Yani, 576 satırdan oluşan görüntü, saniyede 25 frame ( çerçeve -fps) ile geliyorsa, bunun 1. field'i ( yani birinci frame'in birincil bölümü ); 1. 3. 5. 7.... satırları; 2. field'i ise 2. 4. 6. 8.... satırları içerir.

Eğer bir cihazda ( bilgisayardaki medya oynatıcı programdan tutun, uydu alıcısına kadar); eğer deinterlacer yoksa, eyvahlar olsun. İnsan gözü, 15fps'nin üzerinde hareketleri algılayamaz evet, ama burada 2 field var, ve uydu yayını 25fps olduğuna göre, insan gözü bu fieldları öyle kötü görecektir ki... ( Ki görüyor da)

Bunu çözebilmek için, deinterlacer denen birşey var ( türkçeye nasıl çevrilir bilmiyorum, satır giderici desek )

Deinterlacer, field'ların herbirini algılar, ve temel olarak üstüste koyar.

Nasıl koyar? İşte kritik soru bu.

Burada size Spatial Resolution ( Uzaysal çözünürlük ) ve Temporal Resolution ( Zamansal çözünürlük ) kavramlarından bahsetmem gerekir.. Ama detaylara girmeyeyim...

Çok bildiğiniz bir örnek vereceğim.

Hani CNBC-E kanalında, sürekli alttan geçen akan yazılar vardır ya...

Eğer bir uydu alıcısının Deinterlacer'i iyi çalışıyorsa, o yazılarda hiç titreme görmezsiniz... Ya da daha doğrusu, transmisyondan ( yani yayının kendisinden kaynaklı ) bir hata olmadığı sürece, eğer uydu alıcınızın deinterlacer'i kaliteliyse, o yazılar son derece akışkan bir şekilde ilerler.

Nadiren transmisyonda hatalar olur, onları saymıyorum.

Bu piyasada, deinterlacer'i hiç olmayan uydu alıcıları bile gördüm ben.

Çoğunlukla, şöyle oluyor: Uydu alıcısının deinterlacer'i yeterli performansta çalışmıyor. İyi çalışabilmesi için stream arabelleğinizin çok iyi olması + işlemcinizin donanımsal deinterlacer'inin de sorunsuz olması gerekiyor. Ama bazı uydu alıcılarında, deinterlacer bazen buffer overflow'a yol açıyor, alttaki kayan çubukta geçici bir süre ile titreme oluşuyor, sonra kendiliğinden düzeliyor.

Kaliteli bir uydu alıcısında, deinterlacer sorunsuzdur. Deinterlacing işleminin bir ton yolu vardır, bunları VLC programının ayarlarında görebilirsiniz.

Birçok uydu alıcısı, blending metodu tercih eder. Performans açısından başarılıdır. Ama ben şahsen daha iyi metodlar olduğunu düşünüyorum, ki var da...

Daha detaylı bilgi için: içeriği görebilmeniz için üye olmanız gerekiyor, korkmayın üyelik ücretsiz ]

=======================================

Uydu alıcısı satın almayı düşünenler, bahsettiğim bu 2 parametreye, yukarda örneğini verdiğim logo testi ve akan yazı testi ile, üstünkörü bile olsa, bir fikir edinme amacıyla bakabilirler.

==============================

Gelelim renk / keskinlik / doygunluk vs ayarlarına... İşte bu da başlı başına uzun bir konu. Bunu daha sonra anlatırım...

================================

Herkese faydalı olması dileğiyle...